Nhà bác học Linnaeus - người giải mã thiên nhiên

  • 1.837

Carl von Linné -hay Linnaeus - là một bác sĩ và nhà thực vật học vĩ đại người Thụy Điển. Được coi như tiền nhân quan trọng nhất của Darwin, ông nổi tiếng với tác phẩm Systema naturae, một hệ thống phân loại cây cỏ, động vật và khoáng sản. Năm nay tròn 300 năm ông ra đời.

Carl Linnaeus sinh ngày 23/5/1707 tại một ngôi làng nhỏ tên là Råshult ở miền nam Thụy Điển. Cha của ông, Nils Linnaeus là một mục sư. Chính cha ông đã truyền lại cho ông tình yêu cây cỏ.

Truyền thuyết kể rằng cậu bé Carl đã có tình yêu với cây và hoa ngay từ trong bụng mẹ, vì mẹ của ông khi mang thai vẫn thường ngắm những bông hoa kỳ lạ và tuyệt vời trong vườn hoa của chồng. Carl đã viết về bản thân mình lúc được sinh ra một cách đầy chất thơ: “Chỉ khi mùa xuân vào tiết thời đáng yêu nhất của nó và khi tiếng gà gáy báo hiệu mùa hè sắp đến” – đó chính là tháng Năm. Đời xưa kể lại, chiếc nôi của Carl được kết bằng những bông hoa tuyệt đẹp với hương thơm ngào ngạt.

Khi là học sinh tiểu học, Carl được đánh giá là một học sinh giỏi về thực vật học và thầy của Carl khi đó đã khuyên cha mẹ cậu nên cho cậu theo học nghề bác sĩ, thay vì trở thành một tu sĩ như họ dự định (khi đó thực vật học vẫn là một phần của khoa y).

Carl von Linné -hay Linnaeus - là một bác sĩ và nhà thực vật học vĩ đại người Thụy Điển
(Ảnh: Linnaeus300.com)

Sau đó, Carl theo học ở trường y tại Lund, miền nam Thụy Điển. Học xong một năm, Carl chuyển tới một trường đại học danh tiếng và cổ kính nhất của Thụy Điển tại Uppsala.

Sự tự tin vô hạn cộng với tham vọng hiểu và phân loại mọi vật trong trạng thái toàn vẹn của nó – không chỉ trên trái đất mà cả vũ trụ - là hai động lực chính làm nên toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp của Carl. Chính vì tham vọng này, ông còn được gọi là "Hoàng tử của giới thực vật học". Thế giới gọi ông là Pliny của Phương Bắc(Pliny là nhà sử học khoa học tự nhiên vĩ đại nhất của thời kỳ cổ đại), “Adam thứ hai” và còn nhiều tên khác.

Tác phẩm Systema naturae của ông là một hệ thống phân loại cây cỏ, động vật và khoáng vật, giống như một xã hội, bao gồm các vương quốc, các tỉnh, huyện và tá điền.

Trong tác phẩm này, tiêu chí mà ông sử dụng để phân loại cây cỏ là các đặc điểm về giới, được phát hiện cuối thế kỷ thứ 17 nhưng vẫn chưa được chấp nhận ở khắp mọi nơi. Tự nhiên, theo ông chính là sinh sôi nảy nở. Đó chính là cách để sự sống tồn tại trong sự đa dạng của nó.  

Trang bìa và "may tree" từ Örtaboken, bản thảo của Linnaeus được biết sớm nhất từ 1725
Trang bìa và "may tree" từ Örtaboken, bản thảo của Linnaeus được biết
sớm nhất từ 1725 (Ảnh: Linnaeus300.com)

Với động vật, ông phân loại chúng theo nhiều tiêu chí khác nhau, chẳng hạn động vật bốn chân, hay mammalia - động vật có vú, được đánh giá theo số lượng và vị trí vú của động vật, bên cạnh những tiêu chí khác.  

Với khoáng sản, cũng tương tự, ông phân chia theo những đặc điểm bên ngoài và không căn cứ vào thành phần hóa học của nó.

Trong hệ thống này, các cây cỏ, động vật và khoáng sản được bố trí như trong một tổ chức của quân đội với các thứ bậc trên dưới, và không giống như Darwin, ông đặt con người đứng đầu trong cấu trúc thứ bậc đó như là một viên đá quý trên vương miện của Tạo hóa. Tuy nhiên ông là nhà khoa học đầu tiên thời đó, năm 1758, đã đưa ra một kết luận nhạy cảm và mạnh mẽ rằng loài người phải được đặt cùng thứ tự với đười ươi, thuộc họ động vật linh trưởng.

Systema naturae lần đầu tiên ra đời chỉ có 12 trang. Sau đó, trong thời gian từ năm 1766 đến 1768, Linnaeus đã phát triển công trình của mình lên thành 2.300 trang với tất cả là 15.000 loài động thực vật và khoáng sản khác nhau. Phân loại và đặt tên cho từng loại trên quả là một thành tích khổng lồ và khó có thể hiểu nổi. Nhưng Linnaeus hiểu rằng công việc của ông mới chỉ là sự khởi đầu nhỏ bé. Đến cuối thể kỉ 18, con số dự tính các loài động thực vật có trên trái đất là khoảng 30-40 triệu khác nhau và hầu hết các loài đó sẽ không bao giờ được vẽ ra hay được đặt tên.

Có nhiều phương pháp phân loại các động thực vật của Linnaeus, những phương pháp dựa trên đặc điểm giới của cây, không còn được khoa học hiện đại áp dụng. Tuy nhiên, trải qua nhiều thế kỷ, hệ thống phân loại của ông là vô cùng hữu ích được sử dụng như một công cụ khoa học để vẽ sơ đồ và hiểu thế giới tự nhiên.

Carl Linnaeus qua đời ngày 10/1/1778, để lại cho loài người một cảm nhận hiện đại và độc nhất về trật tự, một sự tưởng tượng hoang dại và cổ kính.

Bạn đọc có thể hiểu thêm về con người và sự nghiệp của ông tại địa chỉ: www.linnaeus300.com

K.H

Cập nhật: 18/05/2007 Theo Vnexpress
  • 1.837

Theo dõi cộng đồng KhoaHoc.tv trên facebook